Қазақтың халықтық кісілік ізгі қасиеттері
Қазақтың халықтық дүние танымындағы кісілік ізгі қасиеттерге арлылық , ізгілік, ина баттылық ,
әдептілік , қайырымдылық , рақымдылық , бауырмалдық , қауымшылдық , көпшілдік , сыйластық ,
ізеттілік, ілтипаттілік , биәзілық, кеңдік , үміткерлік , жомарттық , қанағатшылық , сабырлық,
табандылық , жігерлілік , намысқойлылық , кіші пейілділік , қарапайымдылық , Еңбекшілдік ,
тәртіпиілік , талаптылық , ақылдылық , адалдық , шыншылдық , әділдік , жауапкершілік , ұқыптылық ,
үнемшілдік , дербестік қатарлылар .
бұлар _ өзара органикалық байланыста тұрып , кемел адмгершілік аясында бірін-бір Ы толықтандыратын
ұғым .
арлылық_ бұл- жеке тұлғаның өз іс- әрекеті мен ниет- пиғылы үшін жауаптылығын сезінуі
жане адамның өзіне-өзінің ұждан тұрғысынан баға беруі .Арлылық _ адам бойындағы әдәмгершілік
қасиеттің ең жоғарғы өлшемі .
ізгілік_ бұл- ниет тазалығы , рух биктігі .Ол адамның мінез- құлық жүйесіндегі ерекшеліктермен
анықталады .Сондықтан ізгілікті жай сөзбен мінезділік деп айтуға да болады .Мінез _ мөралдық әдеттердің
жиынтығы .Ізгілік дегеніміз жан жылуы , шапағат шуағы мол , көңілі жомарт қашанда ғибыратты істердің
басы _ қасында жүретін , жақсылыққа жаны құштар жайсаңдық Яғыни адамшылыққа астасқан жан сұлулығы .
ина баттылық _ бұл- әдептілік , тәрбиелік , мәдениеттілік ұғымдармен мәндес ізгі кісілік қасиет .
әдептілік _ бұл- мәдениеттілік тәрбиесінің нақты іске асқан үлгісі .Қоғамда қабылданған әдеп талаптарын
мынсыз орындау әдептілік саналады .Адамның ұлттық мәдениет пен дәстөр құндылықтарын құрметтеуі және оны
ары қарай дамытуы әдептіліктің де мәдениеттіліктің де белгісі .
қайырымдылық _ бұл ұғымды кең мағанасынан жалпы адамзат баласына пайда келтіру және сол адам баласы
тіршілік етіп отырған жаратылыстық ортаны қорғау , жан-жануарға , табиғатқа қамқорлық жасау деген ұғым .
рақымдылық _ рақымдылық көбінесе , билік ұстаған немесе дәулетті , лауазым- мәртебесі бар кісілердің
озынен орны төмен , мүмкіндігі шамалы адамдарға жасайтын аяушылығы мейір- шапағаты аясындағы ұғым .
бауырмалдық _ бұл- адам бойындағы мол сүйспеншілікті білдіретін ізгі қасиет , әрі азамат сипатын
ашатын ірі мінез .
қауымшылдық _ бұл- қоғамдық істерді жүзеге асыруда белсенділік таныту , торқалы той , топырақты өлім
сияқты көптің ісінен бас тартпау .
көпшілдік _ бұл-көптің қамын қамдай жүретін қайырымды пиғыл немесе әр дайым көппен санасып отыру
, көпке құрмет ету және береке бірлікті дәріптеу .Атқаратын ісін отбасымен , ағайын-жегжәтімен , қызыметтестерімен
өй бөлісіп , ақылдасып істеу сияқтыларда осы көпшілдікке тән мінез .
силастық _ бұл-бірін-бірі жақын тұту, өзара сыйласу , сыйластық_ алыс- жақынға , үлкен- кішіге ортақ мінез .
үлкен _ кішінің достығы мен сыйластығының діні _ кішілік пен кісілік , арқауы _ құрмет пем ізет .
ізеттілік _ бұл-жақсы тәрбие алып , оны іс жүзінде қолданып , өнегелі ісімен көзге тұсу .
ілтипаттілік _ бұл- айналасындағы үлкен- кішіге , әйел адамдарға , озынен орны төмен жандарға , және сырт
кісілерге ықыласты пейіл таныту .
биязылық _ бұл- Жібек мінезділік , адамгершілік санатындағы құлық құндылығы , дәлірек айтқанда , ішкі тереңділік
соз- әрекеттегі көрінісі .
кеңдік _ бұл- қытымыр лыққа , қазымырлыққа керағар Яғыни айналасындағы жайлы , пейілі кең болу .Кеңдік мінез көрсету
тәрбиелі адамға тән ізгі қасиет .
үміткерлік _ бұл-адамның өз қабылиеті мен жігер _ күшіне сене отырып , келешікке көз тастап , ертеңгі бақытына
талпынуын меңзейтін ұғым .
жомарттық _ бұл- байылықты дәулетке айналдыратын даналық пен ізгілік жасау қуаты бар ақ пейілділік .
қанағатшылық _ бұл- барға Риза болу , бардың қадырыне жету , нысапты болу , нәпсіні жеңу , құнығудан бас
тарту , адм өмірін мәнді , қызықты өткізу үшін қолындағы барының игілігін көріп , соған шүкіршілік ету .
сабырлық _ бұл- ақыл- парасаттың шшыдамдылық , ұстамдылық түріндегі көрінісі Яғыни басына іс
түссе ұстамдылық көрсету , қиындыққа тап болғанда түзімділік таныту , әр нәрсеге байыпты , байсалды мәміле
жасау .
табандылық _ бұл- сінің адалдығына , қайрат пен ақылдың қуатына сенген күш Яғыни қолына алған
игі сін соңына шығармай қоймау , армандаған ісін жүзеге асыру барысында кезіккен сәтсіздік
, қиындықтар алдында қайсарлық таныту .
жігерлілік _ бұл- өз қажыр-Қайратына , қабылиетіне сенуден туатын өжеттілік сезім , жасытыққа ;
құлшылдыққа керағар ұғым .
намысқойлылық _ бұл- арлылыққа жақын ұғым .«Тұлғаның өз жеке басының , ұлтының , елінің және өзі
омыр сұрып отырған әлеуметтік ортаның даңқын , атақ- абыройын қорағауды қамтамассызететін
сана _ сезімінң дәрежесі »
кіші пейілділік _ бұл- ізеттілік пен әдептіліктің белгісі , адамның кісілік болымысының
мінездегі көрінісі , пейіл мен ниеттің табиғи түрі .
қарапайымдылық _ бұл- мөралдық сұлулықтың басты шарты ретінде адамдық қадыр _ қасиетті
шындап сезініп , адамшылық абыройын құрметтеуден туатын сезім .
еңбекшілдік _ бұл- Еңбекті сүю , жұмысқа табанды , елгезек болу .«Еңбек _ адамзат
тіршілігінің мәңгілік табиғи шарты , қоғамның өмір сүруінің негізі »
тәртіпиілік _ бұл-жөн- жосықты білу , мәдениетті , әдепті және өнегелі болу деген
рсоз .Принсипшілдік те тәртіптілік аясындағы ұғым .
талаптылық _ бұл- өмірдің мәнін біліп өз қабылиетін сезініп алдына мағыналы міндет
қойып , алға ұмтылу , өнер үйренуге ынталы болу , көздеген ізгі арман-мұратына жету ге құлшыну
.Талаптылық , әсіресе , алдында асыл мұрат қойған жас адамдарға болуға тійісті ізгі қасиет .
ақылдылық _ бұл- айтқан сөзі мен қимыл-қозғалысының ақылға қонымдылығын айқындайтн ұғым .
адалдық _ бұл- адамның өз ар- ұжданы алдында кісілік қасиетін сақтау дәрежесін
анықтайтын ұғым .
әділдік _ бұл-адамның өмір сүру жағдайлары мен сапасын білдіретін әлеуметтік
этикалық ұғым .
жауапкершілік _ бұл- адам бойындағы өз парызына адал болып , белгілі бір істі ,
өзіне тапсырылған міндетті орындап жүзеге асыруынан байқалатын адмгершілік қасиет .
ұқыптылық _ бұл- адмның мінез- құлық мәдениетін , естэтикалық талғамын айқындайтын
ерік _ жігер сапаларының ұнамды бір түрі .
үнемшілдік _ бұл- тұтыну заттарын үнемдеуге ұқыптылық , әрі тапқан табысын
ретін тауып жұмсау аясындағы ұғым .
дербестік _ бұл- жеке тұлғаның, халықтың , ұлыстың , Т Б әлеуметтік өртәнің
ешкімге тәуелсіз бітімі , ұстанымы .