اباي قۇنانباي ۇلى تۋرالى ءبىرىنشى ءسوز ەكىنشى ءسوز ءۇشىنشى ءسوز ءتورتىنشى ءسوز بەسىنشى ءسوز التىنشى ءسوز جەتىنشى ءسوزى سەگىزىنشى ءسوز توعىزىنشى ءسوز ونىنشى ءسوز ون ءبىرىنشى ءسوز ون ەكىنشى ءسوز ون ءۇشىنشى ءسوز ون ءتورتىنشى ءسوز ون بەسىنشى ءسوز ون التىنشى ءسوز ون جەتىنشى ءسوز ون سەگىزىنشى ءسوز ون توعىزىنشى ءسوز جيىرماسىنشى ءسوز جيىرما ءبىرىنشى ءسوز جيىرما ەكىنشى ءسوز جيىرما ءۇشىنشى ءسوز جيىرما ءتورتىنشى ءسوز جيىرما بەسىنشى ءسوز جيىرما التىنشى ءسوز جيىرما جەتىنشى ءسوز جيىرما سەگىزىنشى ءسوز جيىرما توعىزىنشى ءسوز وتىزىنشى ءسوز وتىز ءبىرىنشى ءسوز وتىز ەكىنشى ءسوز وتىز ءۇشىنشى ءسوز وتىز ءتورتىنشى ءسوز وتىز بەسىنشى ءسوز وتىز التىنشى ءسوز وتىز جەتىنشى ءسوز وتىز سەگىزىنشى ءسوز وتىز توعىزىنشى ءسوز قىرقىنشى ءسوز قىرىق ءبىرىنشى ءسوز قىرىق ەكىنشى ءسوز قىرىق ءۇشىنشى ءسوز قىرىق ءتورتىنشى ءسوز قىرىق بەسىنشى ءسوز عىلىم تاپپاي ماقتانبا الەمگە تانىلعان - اباي

جيىرما جەتىنشى ءسوز

(سوكرات حاكىمنىڭ ءسوزى)

ءبىر كۇنى سوكرات حاكىم ءبىر اريستوديم دەگەن عالىم شاكىرتىنە قۇداي تاباراكا ۋا تاعالاعا قۇلشىلىق قىلماق تۋراسىندا ايتقان ءسوزى. ول ءوزى قۇلشىلىق قىلعاندارعا كۇلۋشى ەدى.
- ءاي، اريستوديم، ەشبىر ادام بار ما، سەنىڭ بىلۋىڭشە، قىلعان ونەرلەرى سەبەپتى ادام تاڭىرقاۋعا لايىقتى؟ - دەدى.
ول ايتتى:
- تولىپ جاتىر، قازىرەت.
- ءبىرىنىڭ اتىن اتاشى، - دەيدى.
- گومەرگە بايىتشىلىگى سەبەپتى، سوفوكلگە تراگەدياسى سەبەپتى، ياعني بىرەۋدىڭ سىيپاتىنا تۇسپەكتىك، زيەۆكسيسكە سۋرەتشىلىگى سەبەپتى تاڭىرقايمىن، - دەپ، سوعان ۇقساعان نەشە ونان باسقا ونەرلەرى اشكەرە بولعان جانداردى ايتتى.
- ولاي بولسا، كىم ارتىقشا عاجايىپتانۋعا لايىقتى: جانسىز، اقىلسىز، قۇر ءپىشىندى جاسايتۇعىن سۋرەتشى مە؟ يا جان يەسى، اقىل يەسى ادامدى جاراتۋشى ما؟ - دەيدى.
- سوڭعىسى لايىقتى، - دەيدى، - ءبىراق ول جاراتۋشى جاراتتى، وزدىگىنەن كەز كەلىپ، سولاي بولىپ كەتپەي، باسىنان ءبىلىپ ىستەگەن حيكمەتىمەن بولسا، - دەيدى.
- ءجا، پايدالى نارسە دۇنيەدە كوپ، ءبىرىنىڭ پايداسى كورىنىپ، ءبىلىنىپ تۇرادى. كەيبىرىنىڭ پايداسى انىق بىلىنبەيدى. سونىڭ قايسىسىن حيكمەت كورەسىڭ؟ - دەدى.
- ارينە، اشكەرە پايداعا بولا جاراتىلعانىن حيكمەت دەسەك كەرەك دەيمىن، - دەيدى.
- ءجا، ولاي بولسا، ادامدى جاراتۋشى حاۋاسي حامسا زاھري بەرگەندە، تاحقيق ويلاپ، ولاردىڭ پايداسىنىڭ بارلىعى تۇگەل وعان مۇقتاج بولارلىعىن ءبىلىپ بەرگەندىگى اشكەرە تۇر عوي. اۋەلى كوزدى كورسىن دەپ بەرىپتى، ەگەر كوز جوق بولسا، دۇنيەدەگى كورىكتى نارسەلەردىڭ كوركىنەن قايتىپ ءلاززات الار ەدىك؟ ول كوز ءوزى نازىكتىگىنەن كەرەگىنە قاراي اشىپ، جاۋىپ تۇرۋى ءۇشىن قاباق بەرىپتى. جەلدەن، ۇشقىننان قاعا بەرسىن بولۋى ءۇشىن كىرپىك بەرىپتى. ماڭداي تەرىنى كوزدەن قاعىپ تۇرۋعا كەرەك بولعاندىعىنان، باسقا تاعى كەرەگى بار قىلىپ قاس بەرىپتى. قۇلاق بولماسا، نە قاڭعىر، نە دۇڭگىر، داۋىس، جاقسى ءۇن، كۇي، ءان - ەشبىرىنەن ءلاززاتتانىپ حابار الا الماس ەدىك. مۇرىن ءيىس بىلمەسە، دۇنيەدە نە ءتاتتى، نە قاتتى نە ءدامدىنىڭ قايسىسىنان ءلاززات الار ەدىك؟ بۇلاردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ پايدامىز ەمەس پە؟
كوزدى، مۇرىندى اۋىزعا جاقىن جاراتىپتى، ىشىپ-جەگەن اسىمىزدىڭ تازالىعىن كورىپ، ءيىسىن ءبىلىپ، ىشىپ-جەسىن دەپ. بىزگە كەرەگى بار بولسا دا، جيىركەنەرلىك جەرى بار تەسىكتەردى بۇل باستاعى عازيز ءبىلىمدى جەرىمىزدەن الىس اپارىپ تەسىپتى، مۇنىڭ ءبارى حيكمەتپەن ءبىلىپ ىستەلگەندىگىنە دالەل ەمەس پە؟ - دەپتى.
سوندا اريستوديم تاحقيق ويلاپ تەكسەرگەندە، ادامدى جاراتۋشى ارتىق حيكمەت يەسى ەكەندىگىنە ءھام ماحابباتىمەنەن جاراتقاندىعىنا ءشۇباسى قالمادى.
- ولاي بولعاندا جانە نە ويلايسىڭ، ءھامما ماقۇلىحاتتى جاس بالالارىنا ەلجىرەتىپ، ءۇيىرىلتىپ تۇرۋىن كورگەندە ۋا ءھامما ماقۇلىحاتتىڭ ءولىمىن جەك كورىپ، تىرشىلىكتە كوپ قالماقشىلىعىن تىلەپ، يجتيھاد قىلۋىن كورگەندە، ءوسىپ-ونۋىنىڭ قامىندا بولۋدان باسقا ءىستى از ويلاماقتارى - بۇلارىنىڭ ءبارى جۇرت بولسىن، ءوسسىن، ءونسىن ءۇشىن. سولاردىڭ ءبارىن جاراتقاندا كوڭىلدەرىن سولايشا ىنتىقتاندىرىپ قويعاندىعى ءھام مۇنىڭ ءبارى جاقسى كورگەندىگىنەن ەكەنىن بىلدىرمەي مە؟ - دەيدى.
- ەي، اريستوديم! قالايشا سەن ءبىر وزىڭنەن، ياعني ادامنان باسقادا اقىل جوق دەپ ويلايسىڭ؟ - ەدى. - ادامنىڭ دەنەسى ءوزىڭ جۇرگەن جەردىڭ ءبىر بيتىمدەي قۇمىنا ۇقساس ەمەس پە؟ دەنەڭدە بولعان دىمدار جەردەگى سۋلاردىڭ ءبىر تامشىسىنداي ەمەس پە؟ ءجا، سەن بۇل اقىلعا قايدان يە بولدىڭ؟ ارينە، قايدان كەلسە دە، جان دەگەن نارسە كەلدى دە، سونان سوڭ يە بولدىڭ. بۇل عالامدى كوردىڭ، ولشەۋىنە اقىلىڭ جەتپەيدى، كەلىستى كورىمدىگىنە ءھام قانداي لايىقتى جاراستىقتى زاكونىمەن جاراتىلىپ، ونىڭ ەشبىرىنىڭ بۇزىلمايتۇعىنىن كورەسىڭ. بۇلاردىڭ بارىنە تاڭعاجايىپ قالاسىڭ ءھام اقىلىڭ جەتپەيدى، وسىلاردىڭ ءبارى دە كەز كەلگەندىكپەن ءبىر نارسەدەن جارالعان با، ياكي بۇلاردىڭ يەسى ءبىر ولشەۋسىز ۇلى اقىل ما؟ ەگەر اقىلمەنەن بولماسا، بۇلايشا بۇل ەسەبىنە، ولشەۋىنە وي جەتپەيتۇعىن دۇنيە ءاربىر ءتۇرلى كەرەككە بولا جاراتىلىپ ءھام بىر-بىرىنە سەبەپپەن بايلانىستىرىلىپ، پەندەنىڭ اقىلىنا ولشەۋ بەرمەيتۇعىن مىقتى كوركەم زاكونگە قاراتىلىپ جاراتىلدى، - دەيدى.
ول ايتتى:
- تاحقيق بۇل ايتقانىڭنىڭ ءبارى راس، جاراتۋشى ارتىق اقىل يەسى ەكەندىگى ماعلۇم بولدى. ول قۇدايدىڭ ۇلىقتىعىنا ىڭكارىم جوق. ءبىراق سونداي ۇلىق قۇداي مەنىڭ قۇلشىلىعىما نە قىلىپ مۇقتاج بولادى؟ - دەدى.
- ەي، اريستوديم! قاتە ايتاسىڭ. مۇقتاج بولماعاندا دا، بىرەۋ سەنىڭ قامىڭدى جەسە، سەنىڭ وعان قارىزدار ەكەندىگىڭە دە ۇستاز كەرەك پە؟ - دەدى.
اريستوديم ايتتى:
- ول مەنىڭ قامىمدى جەيتۇعىنىن مەن قايدان بىلەم؟ - دەدى.
- ءجا، ولاي بولسا ءھامما ماقۇلىققا دا قارا، وزىڭە دە قارا، جاندى بارىمىزگە دە بەرىپتى. جاننىڭ جارىعىن بارىمىزگە دە بىردەي ۇعارلىق قىلىپ بەرىپ پە؟ ادام الدىن، ارتىن، وسى كۇنىن - ۇشەۋىن دە تەگىس ويلاپ تەكسەرەدى. حايۋان ارتىن، وسى كۇنىن دە بۇلدىر بىلەدى، الدىڭعى جاعىن تەكسەرمەككە ءتىپتى جوق. حايۋانعا بەرگەن دەنەگە قارا، ادامعا بەرگەن دەنەگە قارا. ادام ەكى اياعىنا باسىپ تىك تۇرىپ، دۇنيەنى تەگىس كورمەككە، تەگىس تەكسەرمەككە لايىقتى ءھام وزگە حايۋانداردى قۇلدانارلىق، پايداسىن كورەرلىك لايىعى بار. حايۋاننىڭ ءبىرى اياعىنا سەنىپ ءجۇر، ءبىر وزىڭدەي حايۋاندى قۇلدانارلىق لايىعى جوق. ادام ءوزى وزىنە سەنبەسە، ادامدى دا حايۋان سەكىلدى قىلىپ جاراتسا، ەشنارسەگە جاراماس ەدى. حايۋانعا ادامنىڭ اقىلىن بەرسە، مۇنشا شەبەرلىك، مۇنشا داركارلىك، بىر-بىرىنە عىلىم ۇيرەتەرلىك شەشەندىك سالاحيات ول دەنەگە لايىقتى كەلمەيدى. قاي وگىز شاھار جاساپ، قۇرال جاساپ، نەشە ءتۇرلى سايمان جاساپ، سىپايىلىق شەبەرلىكتىڭ ۇدەسىنەن شىعارلىق قيسىنى بار؟ ءبىراق ادام بالاسى بولماسا، بۇل عاجايىپ اقىلدى جانە عاجايىپپەن جاساعان دەنەگە كىرگىزىپ، مۇنشا سالاحيات يەسى قىلعانى حيقمەتپەنەن وزگە حايۋانعا سۇلتان قىلعاندىعىنا دالەل ەمەس پە؟ ول دالەل بولسا، ادام بالاسىن ارتىق كورىپ، قامىن اۋەلدەن اللانىڭ ءوزى ويلاپ جاساعانىنا دا دالەل ەمەس پە؟ ەندى ادام بالاسىنىڭ قۇلشىلىق قىلماققا قارىزدار ەكەنى ماعلۇم بولماي ما؟ - دەپتى.

QQ: 108475610, e-mail: oylan11@gmail.com tel: 18999380223
copyright © 2017 KazakhSoft 新ICP备10002278号